जगतको उत्पत्ति

भुवनेश्वर भण्डारी

प्रलय कालमा संसार निराकार थियो र विश्व ब्रह्माण्डमा साकार बस्तु केही पनि थिएन । त्यस समयमा भगवान कारण निष्कृय रुपले निराकार निराजन भएर रहेको समयमा पनि भगवानको गर्भमा सारा प्रणीका बीजहरु जम्मा भएर कारण रुपमा बसेका थिए । प्रलय काल ब्यतित भएपछि पुनः प्रभब उत्पत्ति कालको समयको आगमन हुनै पर्दछ । साकार आधार बिना भौतिक प्राणीहरुको उत्पत्ति गर्न योग्य नभएकोले भगवानमा सृष्टी गर्ने इच्छाशक्तिको प्रादुर्भाव भयो । भगवानको इच्छाले प्रकृतिमा बिकार उत्पन्न गरायो र महत्तत्वको सृष्टी भयो । महत्तत्वबाट बिश्वब्रह्माण्डनै साकार रुपमा ब्यक्त भयो । त्यसबेला उत्पन्न भएका तारा तथा ग्रहहरुको खोजी आज सम्म पनि विश्वका बैज्ञानिकहरुद्धारा भइरहेको छ । विश्व ब्रह्माण्ड भित्र असंख्य तारापुाजहरु र ग्रहगण पर्दछन् । नजिकका तारा र ग्रहहरु देखिन्छन् तर टाढाका पिण्डहरु नांगा आँखाले देखिदैनन् । साकार पिण्डहरु सबै अण्डाकार छन् र आफ्ना आफ्ना अक्षमा परस्पर गुरुत्वाकर्षणको आधासमा रहेर बिभिन्न गतिमा घुम्दछन् । निर्जीव पिण्डको उत्पत्ति भएपछि प्राणीका लागि अनुकुल अवस्था सृष्टी गर्न प्रकृतिको साथमा भगवानबाट कार्यरुप कर्ता लिएर अहंकार प्रबल इच्छा को सृष्टी भयो । सृष्टी कालमा अहंकार निर्गुणावस्थामा थियो जब प्रकृतिसंग बढ्दै गयो तब तीन अवस्थामा बिभाजित भयो । १.शान्त अहंकार २.घोर अहंकार ३।.बिमूढ अहंकार

१.शान्त शुद्ध अहंकार- निर्गुण अबस्थाबाट विकसित हुदै परिवर्तन भएर सत्वगुणमा रहेको अहंकार तीब्र इच्छा लाई शान्त अहंकार भनिन्छ । ईश्वरीय प्रभु सत्ताको चिन्तन अध्यात्म ज्ञानको आर्जन देश सेवाको काम सामाजिक काममा तत्परता परोपकारिता तथा सनातन चलिआएको धर्मको रक्षा आदि कार्यहरुमा निरन्तर लागिरहने अहंकारनै शान्त अहंकार हो । यस प्रकारको अहंकारमा शुद्ध भाबना हुन्छ ।

२.घोर अहंकार- सत्व गुणबाट बिकृति आएर बिबिध कामनाको इच्छा प्रधान भएको रजोगुणमा बिध्यमान रहेको अहंकारलाई घोर अहंकार भनिन्छ । अरुहरुभन्दा ठूलो हुन पुरुषार्थ देखाउन अतुल धन सम्पत्ती कमाउन कीर्ति फैलाउन उद्दत हुने जस्ता आशा राखी गरिएका कार्यहरुको परिणाम दुःख शोक रोग आदि उब्जने सम्भाबना हुन्छ । घोर अहंकारबाट प्राप्त हुने परिणाम फल चाहेबमोजिमको वा नचाहेको वा मिसि्रत हुन सक्छ ।

३.बिमूढ अहंकार- योजना बिना गरिने जुनसुकै कार्य पनि इच्छा अहंकार बाट गरिएका हुन्छन् र ती कामहरु तमो गुणी हुन्छन् । बिना लक्ष्यका कार्यहरु बिमूढ अहंकार अन्तर्गत पर्दछन् । अज्ञानबस गरिएका कामको फल बीष समान हुन्छ र काम सफल कदापि हुदैन ।
भगवानबाट जुन अहंकार प्रादुर्भाब भयो त्यो केबल कार्यशक्ति बढाउन भएको हो । बिना अहंकार कुनै कामको थालनी हुन सक्दैन । अहंकारको काम कि्रयाशक्तीको बृद्धि गर्नु हो । अहंकारबाट उत्पन्न कि्रयाशक्तीका तीन रुप छन् १.बैकारिक २.तैजस ३.तामस

जगतको सृष्टी गर्ने परब्रह्मबाट महत्तत्वको उत्पन्न गरेर निर्जीव भौतिक पिण्डहरुमा प्राणीहरु फैलाउन सर्बप्रथम अहंकारको सृष्टी भयो । बैकारिक अहंकारबाट देबताहरु तैजस अहंकारबाट इन्द्रियहरु र तामस अहंकारबाट शरीरधारी प्राणीहरुको उत्पन्न भएको हो । ईश्वरले उत्पन्न गरेको यो जगत प्रलय नाश हुँदा पनि उनै प्रजापतिको गर्भमा लिन हुन्छ ।







Email:- emandir@gmail.com
Website:- www.emandir.com
मुख्यपृष्ठ